„zapisać. W rezultacie, po którymś tam obliczeniu, wpisują ją na konto ludzkiej niewinności — równocześnie zdając sobie sprawę, że niczego w ten sposób nie posuwam naprzód. Ale wracając na to samo miejsce, z jakiego wyszedłem, mimo wszystko odnoszę wrażenie, że wykonałem inną drogę niż poprzednim razem, i może na tym polega częściowa rehabilitacja myśli wobec życia — czy tych, ćo zostali, wobec tamtych, którzy nie zdążyli się wybronić, uzasadnić —
W nie ukończonym opowiadaniu, pisanym podczas okupacji, jedna z moich postaci miała wypowiedzieć następujące słowa — Nie istnieje postęp, nie ma sprawiedliwości, nie istnieje dobro ani zło. Ale Bóg na pewno istnieje, bo ktoś musi za to odpowiadać! — Trochę się zdziwiłem, kiedy w mojej ostatniej książce przeczytałem wyrażoną przez bohatera bardzo podobną myśl.
Wczoraj napad lęku pana Giongo przed widokami przyszłości. Zarzuca nam (drobne, precyzyjne gesty prawą dłonią na poziomie ust), że nie dostrzegamy istoty niebezpieczeństwa. Świat się odmładza — młodzież stworzyła współczesny tłum. Tłum dziki, wyjący, zuniformizowany. Nie potrzeba im do tego Hitlerjugend, sami wciągają na siebie mundur, mundur stylu, mody... Dlaczego, pyta pan Giongo, chcą być tak do siebie podobni, dlaczego wstydzą się romantycznej indywidualności, buntowniczej odmienności, milczenia Stwarzają pozory buntu, ale w stosunku do siebie są koniormistyczni, to zasmucające. Krzyczeć w masie, co za obrzydliwość, myśmy zawsze się bali, że jesteśmy tacy sami. Chcieliśmy być odrębni, odrzucaliśmy style; czy nie wystarczą podobne organizmy Zobaczycie państwo, że oni w tym przeludniającym się świecie obejmą kiedyś władzę, i będziecie mieli 18letnich (do Pincha) prezydentów USA i 16letnich generałów. Stworzą najokropniejsze rządy w historii, najpotworniejszy terror i najdzikszą rozwiązłość. Zobaczycie państwo, czym jest zemsta polityczna dzieci. Może słyszeliście, że już dzisiaj układają kłody na torach kolejowych Ludzie giną w katastrofach, proszę przeczytać, co“(9)